پدیدهای اسرارآمیز وجود دارد که در آن سیگنالهای رادیویی قدرتمندی بهصورت دورهای از اعماق فضا به زمین میرسند، اما منشأ واقعی آنها تاکنون ناشناخته مانده است.
این پدیدهها که با نام گذر رادیویی با دوره بلند (LPT) شناخته شدهاند، به شکل فورانهای رادیویی هستند که در فاصلههای زمانی چند دقیقه تا چند ساعت یکبار تکرار میشوند. تاکنون تنها حدود دوازده نمونه از این رویدادها در کهکشان راه شیری شناسایی شده و ماهیت فیزیکی آنها برای مدتها بهصورت یک معما باقی مانده بود.
پژوهشهای پیشین نشان داده بودند که احتمال دارد این سیگنالها از ستارههای نوترونی خاصی به نام مگنتارها که با سرعت بسیار کمی میچرخند یا از سامانههای دوتایی متشکل از کوتولههای سفید و ستارگان همدم آنها سرچشمه بگیرند. با این حال، فرضیه مگنتارها با مشکل مهمی روبهرو است، زیرا با مدلهای نظری پذیرفتهشده سازگاری ندارد.
در مقابل، هرچند در چند مورد نشانههایی از ارتباط این پدیده با سامانههای دوتایی کوتوله سفید مشاهده شده بود، اما تاکنون هیچ نمونهای وجود نداشت که در آن فرایند جذب ماده بهطور مستقیم تأیید شده باشد.
در چنین شرایطی، یک گروه پژوهشی بینالمللی به رهبری دانشگاه سیدنی استرالیا با استفاده از تلسکوپ رادیویی ASKAP، طی یک پیمایش آسمانی موفق شد ماهیت واقعی جرم اسرارآمیزی به نام ASKAP J174508.9-505149 را کشف کنند. این یافتهها بهعنوان قویترین مدرک تا امروز شناخته میشوند که نشان میدهد گذراهای رادیویی با دوره بلند میتوانند یکی از منابع این پدیده باشند.
کووی رز، دانشجوی دکتری دانشکده فیزیک دانشگاه سیدنی، گفت که برای نخستین بار منشأ این سیگنالها بهطور دقیق شناسایی شده است. او افزود که پژوهشگران توانستهاند نشان دهند منبع یکی از این گذراها، یک کوتوله سفید است که بهطور فعال در حال جذب ماده از ستاره همراه خود است.
یک کوتوله سفید و یک ستاره همدم
کووی رز و همکارانش از طریق رصدهای طیفسنجی تأیید کردند که جرم ASKAP J1745-5051 دارای خطوط گسیل هیدروژن موسوم به سری بالمر و همچنین خطوط گسیل هلیوم از نوع HeI و HeII است. بهویژه، خط گسیل قدرتمند HeII از ویژگیهای نوری شناختهشده سامانههایی به نام متغیرهای مغناطیسی بهشمار میرود.
تارا مورفی، رئیس بخش فیزیک دانشگاه سیدنی، در بیانیهای اظهار کرد که برخی اجرام مشابه پیش از این نیز به سامانههای دوتایی نسبت داده شده بودند، اما این نخستین موردی است که در آن میتوان هر دو ستاره و همچنین فرایند جذب ماده را بهطور واضح و مستقیم مشاهده کرد.
سامانههایی مانند ASKAP J1745-5051 میتوانند به آزمایشگاههای طبیعی تبدیل شوند که امکان مطالعه رفتار ماده را در میدانهای مغناطیسی نیرومند و نیروهای گرانشی بسیار شدید فراهم میکنند؛ شرایطی که بازآفرینی آنها روی زمین امکانپذیر نیست. گروه پژوهشی قصد دارد با استفاده از تلسکوپهایی که در طولموجهای رادیویی، نوری و پرتو ایکس فعالیت میکنند، به رصدهای خود ادامه دهد تا سازوکار شکلگیری گذراهای رادیویی با دوره بلند را با جزئیات بیشتری روشن کند.
