خواص و مضرات شکر قهوه ای

شکر قهوه‌ای یکی از پرطرفدارترین انواع شیرین‌ کننده‌هاست که به دلیل طعم خاص، رنگ دل‌نشین و خواص نسبی‌اش، توجه بسیاری را به خود جلب کرده. برخلاف تصور عموم از این شکر، فقط «قهوه‌ای بودن» نیست که آن را متمایز می‌کند؛ بلکه حضور ماده‌ای به نام ملاس (melasses) است که به آن رایحه‌ای خاص، بافتی نرم و مزه‌ای عمیق می‌دهد.

در سال‌های اخیر، با افزایش آگاهی نسبت به تغذیه سالم، خواص شکر قهوه‌ای بیش از پیش محبوب شده. اما آیا برخلاف فوایدش، مضرات شکر قهوه ای نیز مورد بحث است؟ در این مطلب از دکتر کرمانی، علاوه بر بررسی مزایا و ویژگی‌های این شیرین‌کننده، به بررسی علمی مضرات شکر قهوه‌ای نیز می‌پردازیم تا با دیدی بازتر این شیرینی خوشرنگ را وارد سبک زندگی خود کنید. تا انتها با ما باشید.

شکر قهوه ای چیست و از چه به دست می آید؟

شکر قهوه ای یک فرآورده قندی ساکارز به رنگ قهوه‌ای است که این تمایز رنگ به دلیل وجود مِلاس آن است. این نوع شکر از بلورهای قند به همراه مقداری ملاس و یا با افزودن ملاس به شکر سفید تصفیه شده تولید می‌شود. شکر قهوه‌ای در مقایسه با شکر سفید کالری کمتری دارد. علاوه بر این، حاوی مقادیر اندکی از ریزمغذی‌ها مانند آهن، کلسیم، پتاسیم، روی، مس، فسفر و ویتامین B است که برای عملکرد سالم بدن ضروری هستند.

شکر قهوه ای از طریق افزودن شربت ملاس به بلورهای شکر در حال جوش که حاصل فرایند تصفیه (چغندر قند و نیشکر) است، به دست می آید. همچنین می‌توان آن را از طریق پوشاندن شکر گرانول سفید با ملاس به دست آورد.

نظر دکتر کرمانی درباره شکر قهوه ای را از دست ندهید:

انواع شکر قهوه ای

شکر قهوه ای انواع مختلفی دارد که به مقدار ملاس موجود در آن‌ها مرتبط است. در مجموع، شکر قهوه ای طعمی غنی، شیرین، برشته و آجیلی به محصولات پخته شده و دسرها می‌بخشد. انواع شکر قهوه ای عبارتند از:

• شکر قهوه ای روشن: این نوع شکر، رایج‌ترین شکل از انواع شکر تیره رنگ است و از مخلوط کردن شکر سفید تصفیه شده با مقدار کمی ملاس به دست می‌آید.
• شکر قهوه ای تیره: این شکر با رنگ تیره خود درست با همان فرایند رنگ روشن ساخته و پرداخته می‌شود؛ اما حاوی سطح بالاتری از ملاس است که نه تنها باعث می‌شود محصول نهایی به رنگ قهوه‌ای تیره‌تری در آید، بلکه طعم آن را نیز قوی‌تر می‌کند.
• شکر موسکووادو: شکر موسکووادو از نظر رطوبت، طعم و رنگ بیشتر به شکرهای نوع قهوه‌ای روشن و تیره شباهت دارد. موسکووادو عصاره نیشکر تصفیه نشده با ملاس طبیعی است که معمولاً گران‌تر از شکرهای قهوه‌ای روشن و تیره بوده و وقتی از آن استفاده می‌شود، عطر فوق‌العاده قوی و دل‌انگیزی به شیرینی‌ها می‌بخشد.
• شکر توربینادو: شکر توربینادو کمتر از شکرهای قهوه‌ای فراوری می‌شود؛ اولین شکر خروجی از فرایند است که به شکر خام نیز معروف است و بلورهای آن بسیار بزرگ‌تر و خشک‌تر از شکرهای قهوه‌ای روشن یا تیره هستند.
• شکر دمرارا: شکر دمرارا شبیه شکر توربینادو است؛ اما با بلورهای روشن‌تر، بزرگ‌تر و خشک‌تر که از آن یک شکر محبوب برای مخلوط کردن با نوشیدنی‌ها یا به عنوان جایگزینی برای شکر سفید معمولی ساخته است.

ارزش غذایی شکر قهوه‌ ای

شکر قهوه‌ ای عمدتاً از ساکارز تشکیل شده و در هر وعده، کالری بالایی را تأمین می‌کند، اما مقادیر ریز مغذی آن بسیار ناچیز است. اگر چه برخی باور دارند که شکر قهوه‌ای به دلیل وجود ملاس، حاوی مواد معدنی بیشتری است، اما این میزان به‌قدری کم است که از نظر تغذیه‌ای تأثیر قابل‌ توجهی ندارد. بااین‌حال، مصرف متعادل آن در قالب یک رژیم غذایی متوازن، می‌تواند بدون نگرانی انجام شود:

خواص شکر قهوه ای چیست؟

شکر قهوه‌ای نوعی شیرین‌ کننده است که به‌دلیل وجود ملاس (شیره نیشکر) رنگ تیره‌تر، عطر کاراملی و رطوبت بیشتری دارد و همین ویژگی‌ها باعث می‌شود در پخت‌ و پز و شیرینی‌ پزی بافت نرم‌تر و طعم غنی‌تری ایجاد کند؛ این نوع شکر حاوی مقادیر اندکی از مواد معدنی مانند کلسیم، پتاسیم و آهن است، اما این میزان آن‌قدر قابل‌توجه نیست که ارزش تغذیه‌ای بالایی برای آن در نظر گرفته شود، بنابراین اگرچه از نظر طعم و بافت انتخاب جذاب‌تری محسوب می‌شود، اما همچنان یک منبع قند ساده است و باید در مصرف آن تعادل را رعایت کرد.

خواص شکر قهوه ای در طب سنتی و اسلامی

در طب سنتی و دیدگاه‌های نزدیک به طب اسلامی، شکر قهوه‌ای به‌دلیل داشتن ملاس، طبعی گرم‌تر و ملایم‌تر نسبت به قندهای تصفیه‌شده دارد و بیشتر به‌عنوان یک تقویت‌ کننده طبیعی شناخته می‌شود؛ گفته می‌شود مصرف متعادل آن می‌تواند به افزایش انرژی، بهبود ضعف عمومی، کمک به هضم غذا و کاهش سردی مزاج کمک کند و در برخی توصیه‌ها همراه با دمنوش‌ها یا مواد غذایی گرم برای تقویت بدن، به‌ویژه در افراد با مزاج سرد، استفاده می‌شود، همچنین به‌طور سنتی از آن برای کاهش خستگی، کمک به بهبود سرماخوردگی خفیف و ایجاد تعادل در بدن یاد می‌شود، با این حال مانند هر نوع قند، مصرف زیاد آن توصیه نمی‌شود و باید در حد اعتدال استفاده شود.

شکر قهوه ای در چه غذاهایی استفاده میشود؟

شکر قهوه‌ای به‌دلیل طعم کاراملی و رطوبتی که ایجاد می‌کند، در طیف متنوعی از غذاها و نوشیدنی‌ها استفاده می‌شود؛ بیشترین کاربرد آن در شیرینی‌ پزی مانند کیک، کوکی، براونی و مافین است، اما در تهیه دسرهایی مثل فرنی، اوتمیل و پودینگ نیز به‌کار می‌رود و حتی در غذاهایی مثل سس باربیکیو، سس‌های گوشتی، ماریناد مرغ و گوشت یا لعاب روی غذاها برای ایجاد طعم ملس و رنگ بهتر استفاده می‌شود، همچنین افزودن مقدار کمی از آن به نوشیدنی‌هایی مثل قهوه یا چای می‌تواند طعمی گرم‌تر و دلچسب‌تر ایجاد کند.

مضرات شکر قهوه‌ای چیست؟

با وجود تمام فوایدی که شکر قهوه ای دارد این ماده غذایی اگر به اندازه تعادل مصرف نشود مضراتی برای سلامت بدن خواهد داشت که عبارتند از:

افزایش وزن و چاقی

شکر قهوه‌ای مقدار زیادی کالری خالص و بدون مواد مغذی ضروری مانند ویتامین‌ها یا فیبر در اختیار بدن قرار می‌دهد. مصرف منظم آن باعث می‌شود بدن انرژی اضافی دریافت کند، بدون آنکه احساس سیری پایدار ایجاد شود. این امر اشتهای کاذب را تحریک کرده و ما را به خوردن بیشتر سوق می‌دهد. در طولانی ‌مدت، همین مصرف مداوم کالری‌های اضافی می‌تواند منجر به افزایش وزن، بالا رفتن چربی‌های ذخیره‌ شده در بدن، و در نهایت چاقی، به ‌ویژه چاقی شکمی، شود که خطرات متابولیکی زیادی دارد.

افزایش سریع قند خون

یکی از باورهای اشتباه رایج این است که شکر قهوه‌ای قند خون را کمتر از شکر سفید افزایش می‌دهد، اما واقعیت این است که شاخص گلیسمی این دو تقریباً یکسان است. هنگامی که شکر قهوه‌ای مصرف می‌کنید، گلوکز و ساکاروز موجود در آن به سرعت وارد جریان خون شده و باعث جهش ناگهانی قند خون می‌شود.

بدن در واکنش به این افزایش، مقدار زیادی انسولین ترشح می‌کند تا قند خون را کاهش دهد، اما این روند در درازمدت می‌تواند موجب نوسانات شدید قند خون، احساس ضعف، گرسنگی ناگهانی و اختلال در تنظیم انرژی شود.

افرادی که دیابت دارند یا در مراحل اولیه مقاومت انسولین قرار گرفته‌اند، در معرض خطر بیشتری هستند و حتی مقدار کم شکر قهوه‌ای می‌تواند برای آن‌ها مشکلات جدی ایجاد کند.

افزایش خطر دیابت نوع دوم

مصرف مداوم قندهای ساده از جمله شکر قهوه‌ای باعث فشار مستمر روی پانکراس و سیستم تنظیم قند خون می‌شود. وقتی این روند برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، بدن کم ‌کم دچار مقاومت به انسولین می‌شود؛ یعنی سلول‌ها کمتر به انسولین پاسخ می‌دهند و قند موجود در خون کاهش نمی‌یابد.

در این حالت، پانکراس مجبور است انسولین بیشتری تولید کند، که این چرخه به مرور باعث خستگی سلول‌های تولید کننده انسولین و اختلال در متابولیسم می‌شود. نتیجه این فرایند، افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع ۲ است. نکته مهم این است که شکر قهوه‌ای هیچ مزیت محافظتی در برابر این روند ندارد و اثر آن کاملاً مشابه شکر سفید است.

آسیب به دندان‌ها و افزایش پوسیدگی

قند موجود در شکر قهوه‌ای یکی از مهمترین عوامل رشد باکتری‌های مضر در دهان است. این باکتری‌ها پس از تغذیه از قند، اسید تولید می‌کنند؛ اسیدی که مستقیماً به مینای دندان حمله کرده و آن را تضعیف می‌کند. اگر این روند بارها در طول روز تکرار شود، مینای دندان دچار فرسایش شده و زمینه پوسیدگی‌های عمیق دندانی ایجاد می‌شود.

علاوه بر این، مصرف شکر قهوه‌ای می‌تواند باعث التهاب لثه و افزایش احتمال عفونت‌های دهانی شود. بنابراین، حتی اگر شکر قهوه‌ای ظاهر سالم‌ تری داشته باشد، اثر تخریبی آن روی دندان‌ها دقیقاً مانند شکر سفید و گاهی بدتر است، زیرا رطوبت ملاس موجود در آن می‌تواند بیشتر به دندان‌ها بچسبد.

افزایش التهاب در بدن

یکی از اثرات کمتر شناخته‌شده اما بسیار مهم شکر قهوه‌ای، افزایش سطح التهاب در بدن است. قندهای ساده باعث تحریک تولید مولکول‌های التهابی می‌شوند که در طولانی‌ مدت می‌توانند به بروز مشکلات جدی مانند دردهای مفصلی، مشکلات گوارشی، بیماری‌های قلبی و حتی اختلالات پوستی منجر شوند.

التهاب مزمن یکی از عوامل اصلی بسیاری از بیماری‌هاست و تغذیه پرقند می‌تواند نقش مهمی در تشدید آن داشته باشد. شکر قهوه‌ای به دلیل تفاوت ناچیزش با شکر سفید در سرعت هضم و جذب، همان اثرات التهابی را ایجاد می‌کند و نمی‌تواند گزینه سالم ‌تری محسوب شود.

افزایش خطر بیماری‌های قلبی عروقی

جریان مداوم قند اضافی در خون باعث می‌شود بدن آن را به صورت چربی در کبد و خون ذخیره کند. این روند به افزایش تری‌گلیسیرید و بالا رفتن سطح کلسترول بد (LDL) منجر می‌شود، عواملی که به ‌طور مستقیم با بیماری‌های قلبی در ارتباط هستند.

شکر قهوه‌ای همچنین می‌تواند در بلند مدت باعث افزایش فشار خون و کاهش انعطاف ‌پذیری رگ‌ها شود که هر دو از عوامل خطر سکته و بیماری‌های قلبی هستند. بنابراین، انتخاب شکر قهوه‌ای به جای شکر سفید هیچ ‌گونه محافظتی برای قلب ایجاد نمی‌کند و مصرف زیاد آن همچنان یکی از عوامل آسیب ‌زننده به سلامت قلب به شمار می‌آید.

افزایش احتمال کبد چرب

شکر قهوه‌ای به ‌دلیل داشتن فروکتوز و ساکاروز، از نظر اثرگذاری روی کبد مشابه دیگر انواع شکر عمل می‌کند. فروکتوز اضافی در بدن مستقیماً در کبد به چربی تبدیل می‌شود و در صورتی که مصرف شکر مداوم باشد، این چربی‌ها در کبد تجمع یافته و باعث بروز کبد چرب غیرالکلی می‌شوند.

این بیماری در سال‌های اخیر رو به افزایش است و یکی از عوامل مهم آن، مصرف نوشیدنی‌ها و غذاهای شیرین شده با شکرهای ساده است. انتخاب شکر قهوه‌ای هیچ تاثیری در کاهش این خطر ندارد و مصرف مداوم آن همچنان می‌تواند به آسیب‌های کبدی منجر شود.

تأثیر منفی بر سلامت پوست

نوسانات شدید قند خون و افزایش التهاب ناشی از مصرف شکر قهوه‌ای می‌تواند وضعیت پوست را نیز تحت تأثیر قرار دهد. قند اضافی می‌تواند فرآیندهای التهابی پوست را تحریک کند و باعث ایجاد جوش، آکنه، چربی بیش از حد پوست و حساسیت‌های پوستی شود.

از سوی دیگر، قند باعث تخریب تدریجی کلاژن و الاستین دو پروتئین مهم برای جوانی و استحکام پوست می‌شود. این روند در طول زمان به بروز چین‌ و چروک‌های زودرس، افتادگی پوست و کاهش شفافیت چهره می‌انجامد. بنابراین، برای داشتن پوستی سالم و جوان، کاهش مصرف شکر قهوه‌ای ضروری است.

ایجاد وابستگی و رفتارهای اعتیادگونه

شکر قهوه‌ای همانند دیگر انواع قند می‌تواند بر سیستم پاداش مغز اثر بگذارد و باعث ترشح دوپامین شود؛ ماده‌ای که احساس لذت و رضایت ایجاد می‌کند. این واکنش عصبی می‌تواند نوعی وابستگی رفتاری ایجاد کند و فرد را به مصرف بیشتر شکر ترغیب نماید.

به همین دلیل، بسیاری از افراد پس از مصرف غذاهای شیرین، میل شدیدتری به خوردن دوباره شیرینی پیدا می‌کنند. این چرخه اعتیاد گونه می‌تواند کنترل وزن و تغذیه سالم را دشوار کند و در درازمدت تأثیر منفی بر سلامت روان و جسم داشته باشد.

آیا مصرف شکر قهوه ای در رژیم مجاز است؟

شکر قهوه ‌ای رژیمی نیست، اما برخی ویژگی‌های آن باعث شده در رژیم‌های لاغری مورد توجه قرار بگیرد. شکر قهوه‌ای حاوی ملاس است که مقداری ریزمغذی مانند آهن، کلسیم و پتاسیم به آن می‌بخشد. با این‌ حال، کالری آن تفاوت چندانی با شکر سفید ندارد و مصرف زیاد آن همچنان می‌تواند موجب افزایش وزن شود.

خواص شکر قهوه‌ ای برای لاغری بیشتر به دلیل وجود ملاس است که می‌تواند کمی به تعادل قند خون کمک کند و از افت ناگهانی انرژی جلوگیری کند. همچنین، طعم ملایم‌تر و عطر کاراملی آن باعث می‌شود افراد تمایل کمتری به مصرف زیاد شیرینی‌جات داشته باشند. با این وجود، بهترین راه برای لاغری کنترل کلی مصرف قندها است و شکر قهوه‌ای نیز باید به اندازه مصرف شود.

کلام آخر:

در این مقاله با خواص و مضرات شکر قهوه‌ای آشنا شدید و دانستید که این شکر علاوه بر شیرینی، مقداری مواد معدنی و رطوبت را به غذاها اضافه می‌کند. این ویژگی‌ها باعث می‌شوند در انواع پخت‌ و پز، از کیک و کلوچه تا سس‌ها، طعمی خاص و بافتی متفاوت ایجاد کند. با این‌ حال، مصرف معتدل آن همچنان ضروری است؛ چون کالری و قند دارد و در صورت مصرف زیاد، مضرات شکر قهوه‌ای همچون افزایش قند خون، چاقی و اختلالات متابولیک می‌تواند ظاهر شود.

اگرچه شکر قهوه‌ای مزایایی نسبت به شکر سفید دارد، نباید آن را به عنوان ماده‌ای سالم یا دارویی در نظر گرفت. برای کنترل وزن و سلامت، بهتر است مصرف قندهای افزوده را محدود کرد و در کنار سبک زندگی فعال، از تنوع مواد طبیعی شیرین استفاده کرد. در نهایت، انتخاب هوشمندانه و آگاهانه کلید حفظ سلامت است و آگاهی از مضرات شکر قهوه‌ای می‌تواند نقش مهمی در تصمیم‌ گیری بهتر برای تغذیه روزانه داشته باشد.

سؤالات متداول مقاله مضرات شکر قهوه ای:

منابع:

• www.webmd.com
• www.healthline.com