اگر بخواهیم صادقانه و بر اساس چیزی که در طول سال ها و کاربرانی که بعد از کار با تلویزیون ها و مانیتور های مختلف از سامسونگ QLED گرفته تا ال جی نانوسل و مانیتور های دل و ایسوس گزارش داده اند جواب بدهیم باید بگویم از نظر عمر خام پنل یعنی زمانی که بک لایت تا پنجاه درصد افت روشنایی می دهد، تفاوت واقعی و قابل اعتنایی بین VA و IPS وجود ندارد و هر دو معمولا در بازه 30 هزار تا 60 هزار ساعت و در نمونه های باکیفیت تر تا 100 هزار ساعت کار می کنند.
اما اگر منظور از طول عمر را به عمر مفید یعنی چقدر طول می کشد تا کاربر افت کیفیت را حس کند تغییر دهیم، تجربه و بیشتر منابع معتبر نشان می دهد پنل های IPS معمولا کیفیت تصویر و یکنواختی رنگ شان را پایدارتر حفظ می کنند، در حالی که پنل های VA زودتر دچار پدیده هایی مثل کدر شدن گوشه ها یا همان clouding، افت یکنواختی نور در صحنه های تیره و کمی جابه جایی رنگ در زوایای دید می شوند. یعنی پنل از کار نمی افتد اما حس شارپ بودن تصویرش مثل روز های اول نخواهد بود.
درباره علت تفاوت این دو فناوری باید گفت هر دو VA و IPS از خانواده LCD هستند و نور را از یک بک لایت LED می گیرند و با چرخاندن کریستال های مایع عبور نور را کنترل می کنند. تفاوت اصلی در جهت قرارگیری این کریستال ها است. طبق توضیح سایت تخصصی WhatHiFi در پنل های VA کریستال ها به صورت عمودی و عمود بر سطح شیشه قرار می گیرند و همین چیدمان باعث می شود نور مسدود شود و عمق رنگ مشکی زیاد باشد.
همین ویژگی کنتراست بالاتر VA که معمولا سه هزار به یک تا شش هزار به یک در برابر حدود هزار به یک در IPS است را توضیح می دهد. در مقابل در IPS کریستال ها به صورت افقی و در یک صفحه می چرخند که باعث عبور یکنواخت تر نور از زوایای مختلف می شود و همین موضوع پشت زاویه دید تا صد و هفتاد و هشت درجه و ثبات رنگ بهتر IPS قرار دارد.
همین تفاوت ساختاری روی نحوه افت کیفیت با گذشت زمان هم اثر می گذارد. سایت DisplayModule در مقاله تحلیلی خودش درباره عمر پنل ها اشاره می کند که کنتراست بالاتر VA به خصوص در سناریو های روشنایی بالا می تواند باعث شود سایش پنل در نواحی روشن تر متمرکز شود و عمر موثر آن نسبت به IPS در استفاده روزانه یکسان حدود ده تا پانزده درصد کمتر شود، در حالی که IPS به دلیل عبور یکنواخت تر نور فرسودگی متوازن تری در کل سطح پنل دارد.
پنل VA یا IPS کدام خطر پیکسل سوختگی دارند
یکی از سوالاتی که همیشه هنگام مقایسه عمر پنل ها مطرح می شود نگرانی از سوختگی تصویر یا burn-in است. خبر خوب این است که چه VA و چه IPS برخلاف OLED به دلیل نداشتن پیکسل های خودتاب ده، عملا در برابر burn-in واقعی مصون هستند. سایت تخصصی CDTech در گزارش فنی خودش درباره IPS تاکید می کند که ریسک سوختگی دائمی روی IPS در استفاده عادی طی پنج سال یا بیشتر عملا نزدیک به صفر است و آنچه معمولا burn-in در IPS نامیده می شود در واقع ایمیج ریتنشن موقتی است که پس از مدتی نمایش محتوای متغیر برطرف می شود. برای VA هم وضعیت مشابه است و ریسک ماندگاری تصویر کمی بیشتر از IPS ولی همچنان بسیار پایین تر از OLED گزارش شده است.
از نزدیک وقتی تلویزیون های VA مثل رده های QLED سامسونگ و اکثر تلویزیون های سونی، TCL و هایسنس را در طول چند سال زیر نظر بگیرید، معمول ترین نشانه افت کیفیت ظاهر شدن لکه های روشن تر یا کدر یا همان dirty screen effect در صحنه های تیره یک دست است.
این موضوع بیشتر به خاطر نوع بک لایت و لایه های پلاریزاسیون است تا خرابی خود کریستال های مایع، اما به مرور محسوس تر می شود. در مقابل در پنل های IPS مثل رده های NanoCell قدیمی تر تلویزیون ال جی، رایج ترین مشکلی که با گذشت زمان کمی بارزتر می شود IPS glow است یعنی درخشش خاکستری-بنفش در گوشه های تصویر هنگام تماشا در تاریکی که کمی بیشتر قابل توجه می شود البته این یکی از ویژگی های IPS به حساب می آید و هرچه زاویه دید بیشتر باشد بهتر خودشو نشون میده. نکته مهم این است که هیچ کدام از این دو پدیده به معنای خراب شدن پنل نیست و صرفا افت تدریجی همان ویژگی ای است که از ابتدا نقطه ضعف آن فناوری بوده است.
سایت Reviewed هم در مقایسه خودش از پنل های تلویزیون به همین نتیجه می رسد که IPS در زاویه دید و تا حدی در دقت رنگ برتری دارد اما VA تقریبا همیشه عمق رنگ مشکی بهتر و یکنواختی نور بک لایت بهتری ارائه می دهد چون نور را بهتر مسدود می کند. این یعنی هر کدام از این فناوری ها یک نقطه ضعف ذاتی متفاوت دارند که با زمان کمی پررنگ تر می شود نه اینکه یکی دوام بیشتری نسبت به دیگری داشته باشد.
کدام برند های تولید کننده تلویزیون از پنل VA و کدام از IPS استفاده می کنند
در زمینه اینکه چه برندهایی از کدام پنل استفاده می کنند طبق گزارش تحلیلی سایت TheInfobits که مدل های روز بازار را بررسی کرده است سامسونگ تقریبا تمام رده های Neo QLED و اکثر تلویزیون های LCD خود را با پنل VA عرضه می کند و یکی از قابل پیش بینی ترین برندها از نظر نوع پنل است. همچنین سونی و TCL در بیشتر مدل های میان رده و بالا رده از پنل VA استفاده می کنند و هایسنس نیز عمدتا پنل VA را به کار می گیرد.
در سمت مقابل رده های سنتی NanoCell ال جی معمولا IPS بوده اند اما رده های جدیدتر QNED Mini-LED این برند به طور فزاینده ای از پنل VA هم استفاده می کنند و حتی گاهی در یک سری مشخص بسته به سایز صفحه نوع پنل عوض می شود که به آن لاتاری پنل گفته می شود. نکته جالب این است که برند ها معمولا نوع پنل را روی مشخصات فنی رسمی اعلام نمی کنند و همان طور که Reviewed هم اشاره کرده حتی وقتی مستقیما از برند ها درباره نوع پنل سوال می شود اغلب پاسخ روشنی داده نمی شود و تنها راه مطمئن، رجوع به بررسی های مستقل سایت های خارجی مثل RTINGS یا FlatpanelsHD یا سایت ایرانی از بانه است که پنل واقعی هر مدل و هر سایز را تست و اعلام می کنند.
در نهایت برای پاسخ به اینکه کدام فناوری واقعا بیشتر دوام می آورد جمع بندی بر اساس داده های منابع معتبر نشان می دهد که از نظر عمر بک لایت یعنی رسیدن روشنایی به پنجاه یا هفتاد درصد مقدار اولیه تفاوت بین VA و IPS جزئی است و سازنده پنل، کیفیت ساخت و نحوه استفاده مثل میزان روشنایی، دما و ساعات کارکرد روزانه اثر بسیار بیشتری از خود فناوری پنل دارند.
همچنین از نظر عمر مفید IPS معمولا افت کیفیتش کندتر و یکنواخت تر است در حالی که VA زودتر علائم قابل مشاهده به خصوص در صحنه های تاریک نشان می دهد، اما در ازای آن VA در همان روزهای اول کنتراست بهتری ارائه می دهد که برای بسیاری از کاربران مهم تر از این افت جزئی درازمدت است. همچنین در برابر سوختگی تصویر هر دو فناوری بسیار امن تر از OLED هستند و عملا نگرانی burn-in در آنها بی مورد است. بنابراین برای اکثر کاربران خانگی با استفاده معمولی یعنی چهار تا هشت ساعت در روز هر دو نوع پنل به راحتی بین هشت تا پانزده سال کارایی قابل قبول می دهند و انتخاب بین آنها باید بر اساس نیاز واقعی باشد یعنی کنتراست بهتر برای فیلم در اتاق تاریک با VA یا زاویه دید و رنگ بهتر برای اتاق های روشن و چند نفره با IPS نه نگرانی از دوام بیشتر پنل.
