همه چیز درباره خواص زرشک

زرشک از گیاهان نام آشنا در ایران است و معمولا نام آن را بیشتر در غذاهایی مانند زرشک پلو با مرغ یا نوشیدنی آب زرشک شنیده اید. البته این گیاه انواع مختلفی در سراسر جهان دارد و میوه های ریز و قرمز رنگش شهرت جهانی دارد. در این مقاله می‌خواهیم درباره خواص زرشک صحبت کنیم و ببینیم این دانه های ریز و ترش مزه چه مزایایی می‌تواند برای سلامتی بدن داشته باشد، همچنین درباره آب زرشک، طرز تهیه آن و اینکه تا چه میزان می‌تواند برای لاغری مفید باشد اطلاعاتی در اختیارتان قرار خواهیم داد. با ما باشید.

زرشک چیست و بیشتر در کجا می روید؟

زرشک گیاهی از خانواده Berberidaceae است که میوه هایی کوچک، ترش مزه و قرمز رنگ دارد. این میوه ها سرشار از آنتی اکسیدان های قوی مانند آنتوسیانین ها، فلاونوئیدها و ویتامین C هستند. بیشترین استفاده زرشک در آشپزی است و می‌توانید آن را کنار برنج یا داخل سوپ ها و برنج ها و حتی به صورت دمنوش مورد استفاده قرار دهید.

زرشک تقریبا در تمام مناطق معتدل نیمه گرمسیری جهان یافت می‌شود اما بیشترین نوع آن را می‌توان در آسیا و آمریکای جنوبی پیدا کرد. ایران بزرگترین تولید کننده زرشک در دنیاست و دیگر زیستگاه های مهم این گیاه افغانستان، بخش هایی از خاورمیانه، کشورهای جنوب اروپا، آسیای مرکزی و آمریکای شمالی است. در ایران خراسان جنوبی بزرگترین مرکز تولید زرشک به حساب می‌آید. بیش از ۹۵ درصد تولید جهانی زرشک بی دانه مربوط به خراسان جنوبی است.

خواص زرشک چیست؟

منشا اصلی خواص زرشک ترکیبات زیست فعال آن است از جمله: بربرین، ویتامین C، فلاونوئیدها و پلی فنول ها، فیبر غذایی و مواد معدنی مانند پتاسیم و آهن. مهمترین این ترکیب ها بربرین است که تا به امروز مطالعات زیادی روی آن صورت گرفته. خواص عمومی و درمانی زرشک عبارتند از:

پیشگیری از بیماری‌های مزمن

آنتوسیانین و پلی‌فنول‌های موجود در زرشک آنتی اکسیدان های قوی هستند که می‌توانند از سلول ها در برابر استرس اکسیداتیو محافظت کنند، روند پیری سلول ها را کُند می‌کنند و در پیشگیری از ابتلا به بیماری های مزمن نقش دارند. یکی از نقش های اساسی آنتی اکسیدان ها در بدن کاهش التهاب است. بالا رفتن التهاب یکی از عوامل اصلی بروز بیماری های مزمن است.

تنظیم قند خون

تحقیقات نشان داده بربرین که از مهمترین ترکیبات موجود در زرشک است می‌تواند روی قند خون تاثیر بگذارد و حساسیت به انسولین را افزایش دهد، جذب گلوکز در سلول ها را بهبود ببخشد و تولید گلوکز در مبد را کاهش دهد. تاثیر بربرین تا حدی بالاست که در بعضی تحقیقات ادعا شده می‌توان آن را با متفورمین مقایسه کرد (البته نمی‌توانید بدون نظر پزشک آن را جایگزین دارو کنید).

کاهش چربی خون

بربرین موجود در زرشک می‌تواند با فعال کردن AMPK که سنتز لیپیدها را سرکوب کرده و تجزیه آنها را افزایش می‌دهد چربی خون و کلسترول را کاهش دهد. محققان بر این باورند که مصرف زرشک می‌تواند در طول زمان، تری گلیسیرید را کم کند، LDL (کلسترول بد) را کاهش و سطح HDL (کلسترول خوب) را افزایش دهد. کاهش چربی خون می‌تواند به سلامت قلب و عروق کمک بزرگی کند.

خواص زرشک برای بهبود عملکرد کبد

زرشک معمولی از طریق افزایش سطح آنزیم ها و پروتئین های کبدی عملکردهای محافظتی را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. اثرات مشاهده شده به تأثیر مستقیم عصاره گیاه بر عملکرد کبد نسبت داده می‌شود که عبارتند از کمک به بهبود کبد چرب غیر الکلی، افزایش ترشح صفرا و کمک به کبد در سم زدایی.

خواص ضد التهابی و ضد باکتریایی

همانطور که گفته شد بربرین موثرترین ترکیب موجود در زشک است و می‌تواند تاثیر ضد باکتریایی، ضد قارچ و ضد التهابی داشته باشد. علاوه بر آنتوسیانین‌ها چندین مطالعه تجربی و حیوانی اثرات ضد التهابی بربرین موجود در زرشک را نشان داده اند.

در یک مطالعه آزمایشگاهی بربرین توانست سیتوکین‌های پیش‌التهابی اینترلوکین-۱β و TNF-α را به صورت وابسته به دوز در سلول های ریه انسان کاهش دهد. ترکیبات موجو در زرشک با مهار توانایی باکتری ها برای اتصال به سلول های انسانی به محافظت در برابر بسیاری از عفونت‌ها کمک می‌کنند.

بهبود عملکرد گوارش

سوابق گیاه شناسی نشان می‌دهند حتی در گذشته هم زرشک به عنوان تحریک کننده فرآیند گوارشی و یک ملین ملایم مورد استفاده قرار می‌گرفته. تحقیقات نشان می‌دهد ترکیبات زرشک می‌توانند در افزایش ترشح صفرا، کمک به هضم چربی و کاهش نفخ و سوءهاضمه نقش داشته باشند.

تقویت سیستم ایمنی بدن

زرشک اثرات متنوعی بر سیستم ایمنی دارد. یکی از ترکیبات مؤثر زرشک، بربرین است که عملکرد تعدیل‌ کننده سیستم ایمنی دارد و تمایز سلول‌های Th17 و Th1 را کاهش داده و تولید سیتوکین را تغییر می‌دهد. سیتوکین ها پروتئین های سیگنال دهنده‌ای هستند که به کنترل التهاب در بدن کمک می‌کنند.

آنها به سیستم ایمنی بدن اجازه می‌دهند در صورت ورود میکروب ها یا سایر موادی که می‌توانند انسان را بیمار کنند از خود دفاع کند. تعداد زیاد سیتوکین ها می‌تواند منجر به التهاب بیش از حد و بیماری هایی مانند بیماری‌های خودایمنی شود.

خواص زرشک برای لاغری

زرشک به تنهایی نمی‌تواند تاثیر مستقیم و قابل توجهی روی کاهش وزن داشته باشد و معرفی آن به عنوان یک میوه جادویی اشتباه است اما می‌تواند به صورت غیر مستقیم و متابولیکی به کاهش وزن کمک کند. ماده اصلی که می‌تواند موجب تاثیر غیر مستقیم زرشک بر لاغری شود بربرین است.

این ماده با کمک به فعال شدن آنزیم AMPK موجب می‌شود مصرف انرژی سلول ها افزایش پیدا کند در نتیجه چربی سازی کم می‌شود و اکسیداسیون چربی افزایش پیدا کند.

چاقی همیشه با التهاب همراه است، بربرین این التهاب سیستمیک را کاهش می‌دهد که نتیجه اش بهبود متابولیسم بدن است. ترکیبات موجود در زرشک می‌توانند روی باکتری های روده تاثیر مثبت بگذارند و جذب انرژی از غذا را نیز کاه دهند. بهبود گوارش به صورت غیر مستقیم روی لاغری تاثیر می‌گذارد.

بهترین روش های مصرف زرشک برای تاثیر روی سلامت و لاغری این است که آن را در غذا، آب زرشک طبیعی و بدون شکر، دمنوش آب زرشک و یا به صورت مکمل بربرین استفاده کنید.

طرز تهیه آب زرشک برای لاغری

آب زرشک سرشار از ترکیبات مفیدی است که می‌توانند به صورت غیر مستقیم روی لاغری نیز تاثیر بگذارند. نکته کلیدی این است که آب زرشک را بدون شکر یا عسل مصرف کنید. در ادامه چند روش برای تهیه آب زرشک را آموزش خواهیم داد.

آب زرشک ساده

آب زرشک ساده و بدون افزودنی یکی از بهترین انتخاب ها برای بهره بردن از مزایای زرشک است.

مواد لازم

• زرشک پلویی (یا بی‌دانه): ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری
• آب: ۲ لیوان (حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلی‌لیتر)

طرز تهیه:

• زرشک را خوب بشویید.
• در یک قابلمه آب را بریزید و زرشک را اضافه کنید.
• بگذارید ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی حرارت ملایم بجوشد.
• شعله را خاموش کنید و اجازه دهید ۱۵ دقیقه دیگر در همان حالت دم بکشد.
• صاف کنید و آب زرشک را مصرف کنید.

دمنوش زرشک

این روش ملایمتر است و زمان کمتری نیز لازم دارد.

مواد لازم:

• زرشک: ۱ قاشق غذاخوری
• آب جوش: ۱.۵ تا ۲ لیوان

طرز تهیه:

• زرشک شسته شده را داخل لیوان/قوری بریزید.
• آب جوش را اضافه کنید.
• ۳۰ تا ۴۰ دقیقه دربسته دم بکشد.
• صاف کنید.

آب زرشک برای لاغری چه موقع بخوریم؟

اینکه بگوییم آب زرشک در زمان های مشخصی می‌تواند تاثیر بیشتری روی لاغری داشته باشد اشتباه است. اما پیشنهاد می‌دهیم این نوشیدنی را عصر یا قبل از شام استفاده کنید. ترجیحا نزدیک به زمان خواب نیز آب زرشک نخورید چون در حالت خواب ممکن است معده اذیت شود یا دچار اختلال خواب شوید.

میزان مصرف آب زرشک برای لاغری

توصیه ما این است که در روز یک لیوان و یا اگر می‌توانید تحمل کنید دو لیوان آب زرشک استفاده کنید. فراموش نکنید آب زرشک آن معجون معجزه آسای لاغری نیست و با مصرف آن انتظار نداشته باشید کاهش وزن چشمگیری را تجربه کنید. بدون رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی هیچ تلاشی برای لاغری نتیجه بخش نخواهد بود.

جمع بندی

خواص زرشک به دلیل ترکیبات آنتی اکسیدانی قوی بسیاری است و مصرف آن در برنامه غذایی می‌تواند مزایای بسیاری برای بهبود سلامت بدن داشته باشد. تاثیر زرشک روی لاغری مستقیم نیست اما می‌تواند به عنوان یکی از اجزاء برنامه غذایی سالم به کاهش وزن کمک کند. فراموش نکنید مصرف زیاد آب زرشک در طول روز توصیه نمی‌شود و یک لیوان کافی است. اگر داروهای مربوط به دیابت یا فشار خون مصرف می‌کنید بهتر است قبل از مصرف آب زرشک با پزشک مشورت کنید.

سوالات متداول مقاله خواص زرشک: