چرا زهره از عطارد داغتر است، با اینکه عطارد فاصله نزدیکتری به خورشید دارد؟ | دیجینوی
با وجود اینکه زهره نسبت به عطارد دورتر از خورشید قرار دارد، داغترین سیاره منظومه شمسی محسوب میشود.
دمای سطح زهره به حدود ۴۸۰ درجه سانتیگراد میرسد، در حالی که بیشترین دمای سطح عطارد حدود ۴۳۰ درجه سانتیگراد است. زهره به طور میانگین حدود ۵۰ میلیون کیلومتر دورتر از عطارد نسبت به خورشید قرار دارد، اما فاصله از ستاره تنها عامل تعیینکننده دمای یک سیاره نیست.
چرا عطارد با وجود نزدیکی به خورشید سردتر است؟
تفاوت اصلی به میزان بازتاب نور، ترکیب جو و گذشته زمینشناختی این دو سیاره مربوط میشود. استیون کین، اخترفیزیکدان دانشگاه کالیفرنیا در ریورساید که درباره قابلیت سکونت سیارات مطالعه میکند، گفت:
فاصله یک سیاره از ستاره مشخص میکند چه مقدار نور به آن میرسد، اما نشان نمیدهد چه میزان از این انرژی بازتاب میشود، چه مقدار آن جذب میشود، گرما با چه سرعتی از سیاره خارج میشود و جو تا چه اندازه میتواند انرژی حرارتی را در سراسر سیاره جابهجا کند. به گفته او، این ویژگیها میتوانند به اندازه فاصله از ستاره اهمیت داشته باشند و گاهی حتی تأثیر بیشتری داشته باشند.
عطارد نمونه سادهای از این موضوع است. این سیاره تقریباً هیچ جوی ندارد و به همین دلیل تابش خورشید مستقیماً به سطح سنگی آن برخورد میکند و در طول روز دمای آن را به شدت افزایش میدهد. با این حال، پوشش جوی قابلتوجهی وجود ندارد که بتواند گرمای ایجادشده را نگه دارد؛ بنابراین پس از غروب خورشید، انرژی حرارتی به سرعت به فضا بازمیگردد.
دمای سطح عطارد در گرمترین بخش روز میتواند به حدود ۴۳۰ درجه سانتیگراد برسد، اما در شب تا حدود منفی ۱۸۰ درجه سانتیگراد پایین میآید. در نتیجه، اختلاف دمای شب و روز در این سیاره از ۶۰۰ درجه سانتیگراد هم بیشتر میشود.
زهره شرایط کاملاً متفاوتی دارد. جو این سیاره تقریباً ۹۰ برابر متراکمتر از جو زمین است و بخش عمده آن را دیاکسیدکربن تشکیل میدهد. چنین پوشش ضخیمی باعث میشود انرژی گرمایی بهشدت در نزدیکی سطح باقی بماند و دمای زهره در نقاط مختلف و حتی در شب و روز تغییر چندانی نکند.
یک پوشش دائمی از گرما
نور خورشید عمدتاً به شکل نور مرئی و تابش فروسرخ نزدیک به سیارات میرسد. این امواج میتوانند از جوهایی که بخش زیادی از آنها را گازهایی مانند نیتروژن، اکسیژن و دیاکسیدکربن تشکیل دادهاند، نسبتاً آسان عبور کنند.

پل برن، دانشمند علوم سیارهای و دانشیار علوم زمین، محیطزیست و سیارات در دانشگاه واشنگتن در سنت لوئیس، گفت: زهره شواهد نیرومندی از فعالیتهای آتشفشانی و تکتونیکی گذشته و حال دارد؛ فرایندهایی که به انباشته شدن گازهای گلخانهای در جو آن کمک کردهاند.
به گفته برن، فعالیتهای آتشفشانی زهره آنقدر شدید بوده که میتوان وضعیت امروزی این سیاره را نتیجه یک مرحله پس از اثر گلخانهای افسارگسیخته دانست؛ شرایطی که در آن گرمای شدید، صرفنظر از وضعیت لحظهای درون سیاره، به فرایندی پایدار تبدیل شده است.
گرمای فوقالعاده زهره از اعماق این سیاره تولید نمیشود. علت اصلی، همان جو بسیار ضخیمی است که اکنون پیرامون سیاره قرار گرفته و با به دام انداختن تابش فروسرخ، اجازه نمیدهد انرژی حرارتی به سرعت به فضا منتقل شود.
در نهایت، مقایسه زهره و عطارد نشان میدهد که فاصله از خورشید فقط نقطه شروع داستان آبوهوایی یک سیاره است. میزان تابش دریافتی اهمیت دارد، اما نوع جو، ترکیب گازهای آن و توانایی جو در حفظ و جابهجایی گرما میتواند سرنوشت دمای سطح را به شکل بسیار عمیقتری تعیین کند.