یک سیاره غولپیکر ناگهان در آسمان ناپدید شد! علت چه بود؟ | دیجینوی
تلسکوپ ناسا به مدت هفت سال سیارهای به بزرگی مشتری را زیر نظر داشت که بارها از مقابل ستاره میزبانش عبور میکرد؛ اما سرانجام روزی رسید که دیگر اثری از آن دیده نشد.
این سیاره با نام TOI-2535 b مدتی رفتار عجیبی نشان میداد. هر بار که از مقابل ستارهاش عبور میکرد، پدیدهای که ستارهشناسان آن را گذر مینامند، تا شش ساعت زودتر یا دیرتر از زمان پیشبینیشده ظاهر میشد. علاوه بر این، مدت این عبورها کوتاهتر و نور ناشی از آنها کمفروغتر میشد.
سرانجام در اوایل سال جاری، سیاره دیگر در دادههای تلسکوپ ظاهر نشد.
چرا سیاره ناپدید شد؟
ستارهشناسان میدانستند که یک سیاره فراخورشیدی ممکن است بهتدریج از محدوده دید خارج شود، اما تصور میکردند چنین اتفاقی به چند دهه یا حتی چند قرن زمان نیاز داشته باشد. به همین دلیل، مشاهده این رویداد برای آنها بسیار غافلگیرکننده بود.
ساموئل یی، پژوهشگر پسادکتری دانشگاه کالیفرنیا در لسآنجلس و نویسنده این مطالعه، در بیانیهای گفت:
مدار سیاره با چنان سرعتی در حال تغییر زاویه است که هنگام رصد ما، گذر آن از مقابل ستاره ناپدید شد.
این یافتهها، شدیدترین نمونه شناختهشده از تأثیر متقابل دو سیاره بر مدار یکدیگر را نشان میدهند. همچنین سرنخ کمنظیری درباره چگونگی نزدیک شدن سیارات غولپیکر به ستارههای میزبانشان در اختیار دانشمندان قرار میدهند.

پژوهشگران سرنخهای مربوط به زمانبندی گذرها را با اندازهگیری لرزش ستاره ترکیب کردند؛ لرزشی که بر اثر کشش گرانشی سیارات ایجاد میشود. تمام شواهد به وجود سیاره دومی در نزدیکی آن اشاره داشتند؛ جرمی که احتمالاً دستکم به اندازه زحل جرم دارد و آن هم در مداری متمایل حرکت میکند.
هنوز هیچکس این سیاره دوم را مستقیماً ندیده است. دلیل این موضوع نیز مشابه ناپدید شدن TOI-2535 b به نظر میرسد. مدار متمایل آن باعث میشود از دید تلسکوپ فضایی ما، از بالای ستاره یا پایین آن عبور کند و هیچگاه نور ستاره را مسدود نکند تا تلسکوپ تس بتواند آن را تشخیص دهد. با این حال، ستارهشناسان از وجود این جرم اطمینان دارند، زیرا کشش گرانشی آن تأثیر چشمگیری بر TOI-2535 b میگذارد.
این دو سیاره همچنان بر یکدیگر نیروی گرانشی وارد میکنند و مدارهایشان بهآرامی مانند فرفرههای در حال چرخش دچار نوسان میشود. پژوهشگران انتظار دارند TOI-2535 b طی ۳۰ تا ۵۰ سال آینده دوباره وارد میدان دید شود. احتمال دارد سیاره پنهان همسایه زودتر از آن قابل مشاهده باشد.
سرنخی درباره گذشته منظومه
این جفت سیاره، اطلاعاتی درباره گذشته منظومه خود نیز در اختیار دانشمندان قرار میدهد. ستارهشناسان تاکنون صدها مشتری داغ شناسایی کردهاند، اما این سیارات بهندرت همسایهای پرجرم در فاصله نزدیک دارند که بتواند بر مدارشان تأثیر بگذارد.
بر اساس نتایج پژوهش، یک جابهجایی خشونتآمیز نمیتوانسته دو سیاره غولپیکر را در چنین فاصله نزدیکی از یکدیگر باقی بگذارد. بنابراین، این جفت احتمالاً مسیر تدریجیتری را برای نزدیک شدن به ستاره طی کردهاند.
با این حال، چنین سفری در حالت عادی باید مدار هر دو سیاره را تقریباً همسطح باقی میگذاشت. پس عاملی در مرحلهای بعدی باید باعث انحراف مدارهای آنها شده باشد؛ عاملی که تیم پژوهشی هنوز نتوانسته آن را شناسایی کند. این منظومه ستارهای شاید نمونهای نادر از شیوه شکلگیری و تحول سیارات را آشکار کند.
رسیدن به این کشف به صبر و رصد طولانیمدت نیاز داشت. چهار سال نخست دادههای تلسکوپ تس برای شناسایی مطمئن این تغییرات کافی نبود. پژوهشگران انتظار دارند با ادامه فعالیت تلسکوپ، سیارات بیشتری را پیدا کنند که بهتدریج از میدان دید خارج میشوند و دوباره به آن بازمیگردند.
یی در پایان گفت:
ما معمولاً جهان را مانند یک ساعت دقیق تصور میکنیم که همهچیز در آن منظم و قابل پیشبینی پیش میرود، اما واقعیت چنین نیست.