شواهد تازه از فعالیت آتشفشانهای مریخ میتواند امید به کشف حیات را افزایش دهد | دیجینوی
پژوهشگران شواهد تازهای پیدا کردهاند که نشان میدهد مریخ برخلاف تصور پیشین، ممکن است هنوز از نظر زمینشناسی کاملاً خاموش نشده باشد.
این یافتهها نهتنها احتمال ادامه فعالیتهای آتشفشانی در اعماق سیاره سرخ را مطرح میکنند، بلکه میتوانند مسیر تازهای برای جستوجوی حیات میکروبی در این سیاره پیش روی دانشمندان قرار دهند.
بر اساس پژوهشی که ۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۳ آبان ۱۴۰۵) در نشریه علمی Science Advances منتشر شد، فضاپیمای مدارگرد ExoMars Trace Gas Orbiter موفق به شناسایی مقادیر غیرمعمولی از گاز هیدروژن کلرید در جو مریخ شده است. این گاز در بخشهایی از منطقه آتشفشانی آلبا مونس (Alba Mons) مشاهده شده و احتمال دارد از مواد مذاب موجود در اعماق پوسته مریخ سرچشمه گرفته باشد.
ردپای آتشفشانهای خاموش در مریخ

دانشمندان احتمال میدهند این شکافها به صفحات عمودی مواد مذاب در زیر پوسته مریخ متصل باشند؛ به باور آنها، گازهای حاصل از فعالیتهای ماگمایی میتوانند از طریق این مجراها به سطح راه پیدا کنند؛ اتفاقی مشابه آنچه در منافذ خروج گازهای آتشفشانی روی زمین مشاهده میشود.
البته در زمستان، یخزدگی شدید سطح مریخ مانع خروج این گازها میشود؛ دمای برخی مناطق این سیاره در چنین شرایطی به منفی ۱۲۰ درجه سانتیگراد میرسد. با آغاز تابستان و تصعید یخها، یعنی تبدیل مستقیم یخ به بخار بدون عبور از حالت مایع، مسیر خروج گازها باز میشود و افزایش غلظت هیدروژن کلرید در جو به راحتی قابل مشاهده خواهد بود.
با وجود این شواهد، هنوز نمیتوان با قطعیت گفت که مریخ در حال حاضر فعالیت آتشفشانی دارد؛ پژوهشگران نتوانستهاند ارتباط مستقیمی میان گاز شناساییشده و شکافهای سطحی برقرار کنند و احتمال دارد واکنشهای شیمیایی میان آب داغ و ترکیبات کلرید نیز چنین گازی تولید کنند.
دانیل مژه، استاد مرکز تحقیقات فضایی آکادمی علوم لهستان و یکی از نویسندگان پژوهش، میگوید:
یافتههای ما نشان میدهند مریخ بهاندازه کافی گرمای درونی خود را حفظ کرده است تا تا همین اواخر از فعالیت آتشفشانی پشتیبانی کند و احتمالاً هنوز هم چنین قابلیتی دارد.
آیا آتشفشانهای مریخ میتوانند میزبان حیات باشند؟
اهمیت این کشف تنها به فعالیتهای زمینشناسی مریخ محدود نمیشود؛ دانشمندان معتقدند وجود منابع گرمایی در زیر سطح این سیاره میتواند شرایط مناسبی برای شکلگیری محیطهای قابل سکونت فراهم کند.
گازهای حاصل از فعالیتهای ماگمایی احتمالاً در گذشته فراوانتر بودهاند و میتوانستند به ضخیمتر شدن جو مریخ و افزایش دمای آن کمک کنند. چنین شرایطی امکان وجود آب مایع در بخشهای گستردهتری از سطح سیاره را فراهم میکرد. از سوی دیگر، اگر مواد مذاب در اعماق پوسته با آبهای زیرزمینی برخورد کنند، احتمال شکلگیری محیطهای گرم و غنی از ترکیبات شیمیایی موردنیاز موجودات زنده وجود دارد.
این محیطها از اهمیت ویژهای برخوردارند؛ زیرا میتوانند انرژی و مواد اولیه موردنیاز میکروارگانیسمها را تأمین کنند و در عین حال، آنها را از شرایط سخت سطح مریخ و تغییرات شدید دمایی محافظت کنند.
مژه در اینباره توضیح میدهد:
جستوجوی حیات مریخی در شکافهایی که گاز از آنها در منطقه آلبا مونس خارج میشود، کاملاً منطقی به نظر میرسد. اگر سامانههای گرمابی در این مناطق فعال باشند، ممکن است مواد اولیه و انرژی لازم برای شکلگیری میکروارگانیسمها را فراهم کنند و آنها را از محیط خشن و متغیر سطح سیاره در امان نگه دارند.
بااینحال، هنوز هیچ نشانه مستقیمی از وجود حیات در این مناطق به دست نیامده است.
در حال حاضر هیچ نشانهای از وقوع قریبالوقوع فوران آتشفشانی در مریخ وجود ندارد و حتی جریانهای گدازه یا فورانهای جدیدی نیز در این سیاره مشاهده نشده است. بااینوجود، کشف اخیر میتواند منطقه آلبا مونس را به یکی از اهداف مهم مأموریتهای آینده برای بررسی احتمال وجود حیات در مریخ تبدیل کند.