نوآوری همواره بهعنوان ستون اصلی رقابت اقتصادی شناخته میشود. گزارش تازه شاخص جهانی نوآوری در سال ۲۰۲۵ کشورها را بر اساس توانایی آنها در توسعه پژوهش و کارآفرینی رتبهبندی کرده است. این شاخص با استفاده از دادههای گسترده و معیارهای متنوع، تصویری جامع از وضعیت نوآوری در جهان ارائه میدهد.
شاخص جهانی نوآوری (GII) در سال ۲۰۲۵ نوآوری را صرفاً به دستاوردهای مبتنی بر تحقیق و توسعه محدود نمیکند، بلکه طیف گستردهای از نوآوریها را در بر میگیرد؛ از نوآوریهای تدریجی و غیر پژوهشی گرفته تا نوآوریهای کمهزینه که در شرایط محدودیت منابع نیز امکانپذیر هستند. این شاخص بر پایه دو زیرشاخص اصلی با وزن برابر بنا شده است: «ورودیها» که شامل پنج رکن سرمایهگذاری، سرمایه انسانی، زیرساخت و شرایط توانمندساز است و «خروجیها» که دو رکن دانش و فناوری و همچنین خروجیهای خلاقانه را در بر میگیرد. چارچوب سال ۲۰۲۵ با استفاده از ۷۸ شاخص طراحی شده و نشاندهنده تلاش سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) برای مدرنسازی شیوههای سنجش، بهرهگیری از منابع داده تازه و بازتاب بهتر اکوسیستمهای پیچیده، توزیعشده و دیجیتال نوآوری در جهان است.
اروپا همچنان جایگاه خود را بهعنوان قطب اصلی نوآوری حفظ کرده است. سوئیس برای پانزدهمین سال متوالی در صدر این رتبهبندی قرار دارد و کشورهای سوئد، بریتانیا، فنلاند، هلند و دانمارک نیز در میان ۱۰ کشور برتر دیده میشوند. سوئیس توانسته در تمامی هفت رکن اصلی شاخص در جمع ۱۰ کشور نخست باشد، هرچند تنها در بخش «خروجیهای خلاقانه» موفق به کسب رتبه اول شده است. این عملکرد نشاندهنده توازن و انسجام سیاستهای نوآوری در این کشور است.
ایالات متحده آمریکا نیز سومین کشور نوآور جهان باقی مانده و برای سومین سال پیاپی این جایگاه را حفظ کرده است. آمریکا در دو رکن «پیشرفت بازار» و «پیشرفت کسبوکار» رتبه نخست را دارد، اما در بخش «زیرساخت» تنها در جایگاه سیودوم جهان قرار گرفته است. این بخش شامل سه شاخص کلیدی است: فناوریهای اطلاعات و ارتباطات (رتبه ۹)، زیرساخت عمومی (رتبه ۱۳) و پایداری زیستمحیطی (رتبه ۹۸). دادهها نشان میدهد که ضعف اصلی آمریکا در زمینه پایداری زیستمحیطی است؛ شاخصی که بهرهوری انرژی، میزان اتکا به انرژی کمکربن و اجرای شیوههای مدیریت محیطزیست را میسنجد و در این حوزه فاصله قابل توجهی با کشورهای پیشرو دارد.
تفاوت چشمگیر میان رتبه ورودیهای نوآوری (رتبه ۱۰۹) و خروجیها (رتبه ۴۶) نشان میدهد که ایران با وجود تولید نتایج نوآورانه، هنوز در زمینه فراهمسازی بسترهای حمایتی و زیرساختی برای نوآوری نیاز به بهبود دارد.
کارشناسان تأکید دارند که برای ارتقای جایگاه ایران در این شاخص، باید سیاستگذاریهای کلان در حوزه نوآوری اصلاح شود، همکاریهای عمومی و خصوصی تقویت گردد و سرمایهگذاری هدفمند در زیرساختهای علمی و فناورانه صورت گیرد.
